Terapia

Dla kogo jest przeznaczona terapia
Metodą Warnkego?

Dla dzieci i młodzieży, z trudnościami w zakresie:

czytania (np. dysleksja),
pisania (np. dysortografia),
rozwoju mowy (np. afazja).

Dla dorosłych, którzy chcą:

usprawnić swoje umiejętności w zakresie czytania i pisania,
poprawić funkcjonowanie słuchowe, czyli opóźnić proces starzenia się słuchu,
opóźnić pojawienie się procesów demencyjnych,
poprawić swoje funkcjonowanie w następstwie uszkodzenia mózgu (np. udaru).

Co różni Metodę Warnkego od dotychczasowych form terapii?

Za pierwszy rozsądny krok w terapii trudności w czytaniu i pisaniu uważa się zapewnienie dziecku więcej dodatkowych lekcji. Główna przesłanka takiego postępowania zakłada niejako, że "czytać można nauczyć na drodze czytania, a pisania na drodze pisania". Poza nieustannym treningiem tych umiejętności dzieci muszą się nauczyć dużej ilości reguł ortograficznych i gramatycznych. Doprowadziło to do niespotykanego wcześniej rozwoju przemysłu korepetycyjnego. Doświadczenie jednak pokazuje, że samo zwiększenie ilości ćwiczeń w czytaniu i pisaniu jest metodą mało efektywną. W taki sposób walczymy tylko z objawami, bagatelizując przyczyny - źródło problemu.

Metoda Warnkego wpływa na prawidłowy rozwój procesów poznawczych, dostarcza efektywnych strategii uczenia się. Wyrównując deficyty w zakresie centralnego przetwarzania informacji, które pojawiają się na etapie wczesnego dzieciństwa, dajemy solidną podstawę do osiągnięcia sukcesów w nauce na każdym etapie życia. Przez skuteczne usunięcie źródła trudności, osiągnięte wyniki terapii są trwałe. Metoda Warnkego pozwala na rozwijanie deficytowych funkcji, które są przyczyną trudności w czytaniu, pisaniu i nabywaniu mowy.

Na czym polega istota trudności w rozwoju językowym?

Teorie dotyczące przyczyny to praktycznie niewyczerpane źródło sporów i dyskusji. Niemniej jednak na przestrzeni lat, dzięki szeregu przeprowadzonym badaniom, coraz więcej naukowców dochodzi do wniosku, że przyczyną są deficyty automatyzacji, głównie w zakresie przetwarzania bodźców wzrokowych i słuchowych w ośrodkowym układzie nerwowym. Przyjrzyjmy się zatem współczesnej wiedzy dotyczącej zautomatyzowanych procesów widzenia i słyszenia.

Przygotowania do osiągnięcia zdolności mówienia rozpoczynają się już w czasie 28 tygodnia ciąży. Wówczas płód zaczyna słyszeć dźwięki docierające z otoczenia, mimo, że ściszone są one o ok. 30 dB i mają wysoką częstość, powyżej 1000 Hz. Przy pomocy specjalnego narzędzia diagnostycznego (MMN) możliwe okazało się wykazanie, że zdrowe dzieci urodzone między 30 a 35 tygodniem życia, są w stanie rozróżniać dźwięki na poziomie podświadomym. Udowodniono, że nowonarodzone dzieci potrafią rozpoznawać melodie, które poznały w ostatnim trymestrze ciąży. W wieku dwóch miesięcy niemowlę potrafi rozróżnić ważne dźwięki jak b-d-g-k-p-t. W wieku ośmiu miesięcy są w staniem konstruować pozbawione znaczenia kombinacje sylab jak i rozpoznawać słowa, które usłyszały kilka dni wcześniej. W wieku dwóch lat, dziecko potrafi dokonać gramatycznej oceny prezentowanego mu zdania, mimo, że samo jeszcze nie potrafi się tą wiedzą posługiwać.

Taki proces rozwoju zdolności słyszenia sugeruje wiele ważnych wniosków. Wszystkie te procesy o najwidoczniej genetycznym podłożu zależne od środowiska kulturowego zachodzą u rozwijających się dzieci całkowicie automatycznie i podświadomie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rozwój dziecka nie jest zaburzony. U dzieci dochodzi zatem do rozwoju wewnętrznych próbek elementów fonemów, morfemów, elementów semantycznych i syntaktycznych. Dzięki tym wewnętrznym reprezentacjom oraz modelom mowy z jakimi ma do czynienia dziecko (a pochodzącymi głównie od rodziców), dziecko potrafi wypracować zautomatyzowaną zdolność językową adekwatną do wieku przy minimalnych związanych z tym trudnościach. Na tej podstawie dziecko uczy się prawidłowo czytać na poziomie grafemów i morfemów przy pomocy metody analityczno-syntetycznego czytania w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Dzięki zdolności rozróżniania całego szeregu słów z grafemów dzieci te nie mają problemów z wypracowaniem poprawnego pisania i wymowy w sposób w pełni zautomatyzowany. Całkowicie inna sytuacja ma miejsce u dzieci, które nie miały szczęścia osiągnięcia opisanych wyżej zdolności. Przyczyny tego mogą być rozmaite (i mają miejsce głównie w pierwszym roku życia dziecka):

genetyczne,
problemy podczas ciąży,
problemy podczas porodu,
częste zapalenie ucha środkowego,
upośledzenie słyszenia obwodowego,
mała ilość rozmów w obecności dziecka i z dzieckiem,
syndrom walkmana.

Jest całkiem możliwe, że istnieją czynniki genetyczne sprzyjające prawdopodobieństwu infekcji ucha związane z deficytem immunoglobulin A w okolicy gardła i błon śluzowych jamy ustnej. U dzieci takich często pojawiają się deficyty rozwojowe mowy oraz równocześnie strategie kompensacyjne, które pomagają im uporać się z nimi. Polegają one głównie na uczeniu się całych słów a nie fonemów. Dzieci te wykorzystują takie strategie w szkole by wydobyć odpowiedni kontekst z natłoku informacji. Uczą się rozpoznawania znaczenia słów poprzez przyglądanie się ostatniej i pierwszej literze wyrazu; bądź przez uczenie się kształtu wyrazu. Nie mają dokładnego obrazu kolejności liter w wyrazie; zamiast tego, starają się ponownie odtworzyć ze słuchu brzmienie dźwięku, by go zapisać. A ponieważ tylko w 40 do 50 procent przypadków europejskich języków wymowa jest identyczna jak pismo, prowadzi to do wielu błędów. Jednak tylko w niewielkiej liczbie przypadków rodzice orientują się, że opisany łańcuch reakcji jest odpowiedzialny za problemy ich pociech związane z pisaniem i czytaniem.

Na czym polega terapia Metodą Warnkego?

Trening, który został opracowany przez Freda Warnke, jest oparty na trzech założeniach:

Automatyzacji przetwarzania spostrzeżeń w obszarze słuchu, wzroku i zdolności motorycznych.
Tak długo, jak występuje deficyt w centralnym przetwarzaniu spostrzeżeń, nie ma większego sensu wykonywanie coraz większej liczby ćwiczeń w czytaniu i pisaniu, ponieważ podstawowe uwarunkowania procesu uczenia się są dla ćwiczącego niedostępne. Innymi słowy: musi najpierw zostać usprawniona i zautomatyzowana szybkość przetwarzania. Można tego dokonać za pomocą małego elektronicznego narzędzia, jakim jest "Brain-Boy® Universal". Urządzenie zawiera zestaw programów treningowych przypominających gry, które usprawniają siedem podstawowych funkcji przetwarzania spostrzeżeń w odniesieniu do zmysłu słuchu, wzroku i funkcji ruchowych. Wystarczy kilka miesięcy treningu, aby już uzyskać znaczną poprawę.
Automatyzacji koordynacji półkul mózgowych
Podczas procesu uczenia się, jak czytać i pisać, obie półkule mózgowe muszą ściśle ze sobą współpracować. Koordynacja pomiędzy obiema półkulami odbywa się przy udziale ciała modzelowatego (corpus callosum), struktury nerwowej, która umożliwia to połączenie. W większości przypadków dysleksji ten szlak nerwowy nie działa właściwie. W celu usprawnienia funkcji ciała modzelowatego Fred Warnke opracował specjalny trening zwany "Treningiem lateralnym". Podczas tego treningu dziecko słyszy z jednej strony słuchawek głos wzorcowy (z płyty CD) oraz synchronicznie słyszy swój własny głos po drugiej stronie. Specjalistyczne urządzenie elektroniczne sprawia, że głos przemieszcza się pomiędzy dwiema stronami. Podobnie jak słońce i księżyc, dwa głosy stale zmieniają swoją pozycję nie spotykając się przy tym wcale. Tym samym percepcja dziecka musi stale być świadoma kierunku, z którego dobiega jego głos. Regularny trening lateralny przyczynia się do lepszej synchronizacji obu półkul przez aktywowanie istniejących, ale nieaktywnych włókien nerwowych, w stosunkowo krótkim czasie.
Rozwoju i automatyzacji "Wzrokowego języka"
Dzieci, które wykazują trudności w czytaniu i pisaniu, często mają mgliste pojęcie o tym, jak przeliterować dane słowo. Można to także poprawić za pomocą tzw. "literowania wzrokowego". Trening ten pomaga dziecku znaleźć sposób na zapamiętanie tych słów, których wymowa różni się od ich wzrokowego odpowiednika. Bardzo pomocnym narzędziem do tego celu jest program komputerowy Orthofix.

Jakie umiejętności można rozwijać przy pomocy Metody Warnkego?

Diagnoza i terapia obejmuje 7 funkcji podstawowych (low-level):

Próg kolejności wzrokowej - jest to wymiar zdolności układania dwóch szybko następujących po sobie bodźców wzrokowych, czyli ich porządkowania. Zdolność ta służy do precyzyjnego układania ciągów bodźców wzrokowych, istotnych w procesie czytania.
Próg kolejności słuchowej - jest to wymiar zdolności układania dwóch szybko następujących po sobie bodźców słuchowych. Umiejętność ta umożliwia rozróżnianie głosek zwarto-wybuchowych d/t, b/p czy g/k. Jeżeli dziecko nie odróżnia ich od siebie, prowadzi to do trudności w zrozumieniu mowy.
Słyszenie kierunkowe - polegające na lokalizacji źródła dźwięku z dokładnością do kilku stopni kątowych. Jest to istotna wartość pomiarowa oznaczająca umiejętność śledzenia toku lekcji w otoczeniu dźwięków zakłócających, które w standardowym pomieszczeniu klasowym mają natężenie ok. 50 - 60 dB, (np. by rozpoznać głos nauczyciela w głośnej sali).
Różnicowanie tonów - umiejętność szybkiego spostrzegania różnic wysokości dźwięków pojawiających się jeden po drugim. Służy to do rozpoznawania samogłosek i dekodowania melodii mowy.
Synchroniczne wystukiwanie rytmu - umiejętność wykształcona dzięki stosownej do wieku koordynacji słuchowo - motorycznej, świadczy o efektywnej koordynacji półkul mózgowych. Deficyty w zakresie koordynacji słuchowo - motorycznej stają się widoczne, gdy dzieci dyslektyczne nie są w stanie adekwatnie przełożyć zmieniających się klików słyszanych raz z lewej, raz z prawej strony, na odpowiednie stukanie rękami.
Czas reakcji z wyborem - umiejętność szybkiej i trafnej reakcji przy wyborze jednej z wielu możliwości, nabyta dzięki koordynacji słuchowo - motorycznej. Umiejętność ta decyduje o czasie rozpoznawania fonemów (głoski przy słyszeniu języka) i grafemów (litery przy rozpoznawaniu języka pisanego). Jest ona istotna w procesach decyzyjnych.
Test wzorca

Test wzorca częstotliwości - umiejętność przekładania melodii mowy na informacje, polegająca na zlokalizowaniu tonu o odmiennej wysokości spośród trzech dźwięków. Umiejętność ta stanowi podstawę do segmentowania ciągłego potoku mowy przy rozpoznawaniu języka mówionego na poziomie niejęzykowym.
Test wzorca czasowego - umiejętność przekładania rytmu mowy na informacje, polegająca na zlokalizowaniu tonu o odmiennej długości spośród trzech dźwięków. Dziecko słyszy krótką sekwencję trzech dźwięków, z których dwa są identyczne. Następnie musi wskazać, który z trzech dźwięków różni się od pozostałych. Umiejętność ta stanowi, obok rozpoznawania długości tonów, kolejną ważną podstawę do segmentowania ciągłego potoku mowy przy rozpoznawaniu języka mówionego na poziomie nie językowym.

oraz inne:

Koordynacja oko - ręka - umiejętność ważna dla dokładnej grafomotoryki, polegająca na szybkiej korekcie motorycznej rozpoznawalnych wizualnie odchyleń od wartości zadanej. Celem, jest uzyskanie umiejętności balansowania lekkim drążkiem, w pozycji siedzącej, na grzbiecie ręki nie piszącej przez dziesięć sekund.
Czytanie tekstów pozbawionych znaczenia - umiejętność istotna dla szybkiego czytania oraz dla tworzenia wewnętrznych obrazów, polegająca na całkowicie zautomatyzowanym opanowaniu zmiany grafem - fonem. Osoby prawidłowo piszące opanowały dwie techniki czytania: Po pierwsze, dzięki przetwarzaniu liter w głoski uczą się one automatycznie czytać, bez konieczności długiego zastanawiania się. Później, uczą się rejestrowania znanych im słów jako jednej całości. Osoby z problemami z pisownią, z różnych względów, pomijają pierwszą fazę uczenia się. Próbują one rozpoznawać całe słowo po jego konturze, a nie po jego szczegółowej strukturze poszczególnych liter. W ten sposób nie powstają u nich zróżnicowane reprezentacje prawidłowej pisowni. Stwierdza się to za pomocą testu czytania pseudotekstów czyli tekstów złożonych ze słów pozbawionych znaczenia, ponieważ dziecko jest zmuszone do wykazania się umiejętnością automatycznego przetwarzania litery na głoskę.
Zdolność do zapamiętywania krótkotrwałego - umiejętność ta jest niezbędna do czytania ze zrozumieniem sensu, polegająca na powtarzaniu i bezbłędnym zapamiętywaniu ciągów sylab zgodnie z zasadą "wiek minus jedna sylaba", nie więcej jednak, niż sześciu sylab. Określa ona umiejętność krótkotrwałego zapamiętywania przez ucznia sylab i słów w procesie czytania.
Selektywność percepcji - jest to umiejętność opierająca się na funkcjach podstawowych, zwłaszcza zaś na przetwarzaniu czasowym, niezbędna dla bezbłędnego rozróżniania głosek o podobnym brzmieniu, szczególnie spółgłosek.
Spostrzeganie dynamiczne - umiejętność ta jest ważna przy niezakłóconym szybkim czytaniu, polegająca na precyzyjnym, w przestrzeni i czasie, sterowaniu sześcioma mięśniami służącymi do kierowania każdym okiem.
Zez ukryty - ta umiejętność jest również ważna do niezakłóconego szybkiego czytania, polega na zmniejszeniu umiejętności osoby dobrze widzącej, do dokładnego odtwarzania widzianego obiektu na środkowym dołku oka.
Literowanie wzrokowe - konieczny warunek opanowania prawidłowej pisowni. Jest to umiejętność każdej prawidłowo piszącej osoby do wyobrażenia sobie całego słownictwa na swoim wewnętrznym "ekranie".

Zawsze na początku terapii dokonuje się diagnozy we wszystkich wyżej wymienionych zakresach, a następnie tworzy się indywidualny plan terapii, dostosowany do potrzeb pacjenta.

Badania naukowe nad efektywnością terapii

W 2002 roku prof. Uwe Tewes z Uniwersytetu Medycznego w Hanowerze przeprowadził badania 3 grup dzieci dyslektycznych biorących udział w różnych formach terapii. Najpierw dzieci poddawane były standardowej diagnostyce umiejętności pisania przy pomocy testu DRT-3, w czasie którego dzieci musiały wpisać brakujące słowa oraz szeroko wykorzystywany test inteligencji (HAWIK-III), który bada ogólną zdolność dzieci do koncentracji uwagi. Badano także siedem najważniejszych funkcji podstawowych.

Następnie rozpoczął się właściwy trening. Podczas gdy jedna z tych trzech grup poddana była konwencjonalnej formie terapii, pozostałe dwie grupy poddane były treningowi z wykorzystaniem Brain-Boy® Universal. Jedna z tych dwóch grup dodatkowo ćwiczyła "zlateralizowane synchroniczne czytanie". Po łącznie 48 godzinach treningów, odbywających się na przestrzeni ponad 4 miesięcy, wszystkie dzieci z badania Tewesa, zostały poddane ponownej ocenie wg schematu zastosowanego na początku badania.

Wyniki były jednoznaczne:

podczas gdy w grupie kontrolnej biorącej udział w tradycyjnych lekcjach dodatkowych, poprawę wyników odnotowano tylko w teście wymowy (DRT-3) o 6.8 procenta,
to w grupie wykonującej treningi tylko z wykorzystaniem Brain-Boy® odnotowano 18.9 procentową poprawę.
Wreszcie w przypadku trzeciej grupy, która dodatkowo została poddana treningowi lateralizacji, poprawa była imponująca - 42.6 procent! Przebadano także siedem funkcji podstawowych, jak i ogólny poziom uwagi dzieci, których poziom wzrósł w tej grupie o podobny odsetek.

"Sprawdziliśmy wszystkie kryteria jakościowe i udowodniliśmy zarówno pedagogiczne jak i psychologiczne znaczenie tej procedury. Zatem po raz pierwszy mamy dowód, że taki trening poprawia ośrodkowy proces przetwarzania informacji jak i ma dodatkowy wpływ na umiejętność czytania" podsumował wyniki badań profesor Tewes.

W chwili obecnej psycholog z Hanoweru zajmuje się funkcjami podstawowymi u dorosłych i bada w jakim zakresie te funkcje zmieniają się w różnych grupach wiekowych. Dostępne w tej chwili badania pokazują, że te zdolności zmniejszają się od około 20 roku życia, chyba, że poddane są one treningowi. Oznacza to, że ośrodkowy proces przetwarzania procesów słuchowych dwudziestosiedmiolatka odpowiada poziomowi sześciolatka. Osoby dorosłe mogą rozważyć włączenie treningów z wykorzystaniem Brain-Boy® Universal. W ten sposób mogą pozytywnie skompensować rozpoczynający się proces stępienia słuchu na drodze bardziej dokładnego przetwarzania bodźców słuchowych i tym samym opóźnić czas konieczności skorzystania z aparatów słuchowych. Ale nie jest to jedyny pozytywny efekt - są pierwsze wskazówki, że w ten sposób można poprawić ogólną plastyczność mózgu.

Kilka słów o twórcy metody

Fred Warnke zajmuje się różnego rodzaju problemami ze słyszeniem. Uzyskał liczne patenty wystawione na jego nazwisko. Od roku 1990 pracuje jako samodzielny doradca d/s komunikacji. Jedna z opracowanych przez niego metod, niefarmakologiczna terapia szumów usznych (tinitusa) wciąż zyskuje na popularności. Przede wszystkim jednak Fred Warnke poświęcił się problemom dzieci, które wykazują opóźnienia w zakresie języka mówionego i pisanego. Jego wczesne hipotezy mówiące o tym, że jedną z najważniejszych, jeżeli nie najważniejszą, przyczyną afazji i dysleksji są zakłócenia słyszenia centralnego, i że można je zredukować stosując odpowiedni trening zostały w międzyczasie potwierdzone licznymi publikacjami, w większości z USA i Anglii. Ostatnio prezentuje on również stanowisko, że zaburzenia językowe stanowią tylko widoczny wierzchołek góry lodowej, czyli deficytów w automatyzacji. Pozostałe elementy deficytowe są zręcznie kompensowane przez dzieci. W ciągu ostatnich 40 lat Fred Warnke opracował mnóstwo koncepcji i wynalazków. Pomiędzy rokiem 1990 a 2000 trzy najważniejsze koncepcje, wyznaczające kierunek terapii dla dzieci z problemami w nauce, dojrzały do przyznania patentu.

Więcej informacji o Metodzie Warnkego znaleźć można na stronie: www.metodawarnkego.pl